Op 22 februari volgend jaar bestaat de Nederlandse Politiebond 140 jaar. Aan de vooravond daarvan staat de vereniging een ledencongres te wachten met een turbulente voor­geschiedenis. Zo vertrok begin 2026 bijvoorbeeld eerst bonds­secretaris Kees Wijnen (terug naar de Nationale Politie) en daarna bondsvoorzitter Nine Kooiman (overstap naar het FNV-bestuur).

Na het vertrek van Kees Wijnen in januari was dus alleen bondsvoorzitter Kooiman nog over als door de leden gekozen dagelijks bestuurder. Voor alle duidelijkheid: het dagelijks bestuur van de NPB bestaat in normale om­standig­heden uit drie betaalde professionals. Daarnaast heb je dan nog de onbezoldigde hoofd­bestuurders, sinds 2014 één af­gevaardigde per NPB-afdeling. Om Nine Kooiman van versterking te voorzien nam het hoofdbestuur op 11 februari 2026 twee besluiten.

Ten eerste ging het HB akkoord met het voorstel van de onbezoldigde hoofd­bestuurders Els Megelink (Oost-Nederland) en Mahmut Kaptan (Noord-Nederland) om hen tot aan de komende bestuursverkiezingen samen de functie van bondssecretaris te laten vervullen. Ten tweede werd financieel-strategisch adviseur Rolf Rutte gevraagd om de functie van penning­meester op zich te nemen. Als extra versterking was inmiddels geregeld dat het DB tot aan het congres verder onder­steund zou worden door HR-adviseur Marike Oudshoorn.

Begin maart veranderde de situatie opnieuw toen Nine Kooiman bekend maakte om begin april over te stappen naar het FNV-bestuur. Vanaf dit moment nemen Els Megelink en Mahmut Kaptan samen dus ook de functie van NPB-voorzitter waar. Al met al een fors takenpakket, waaronder dus het aansturen van de voorbereidingen van het ledencongres.

En dat is in 2026 niet zomaar een jaarvergadering, maar een verkiezings­congres. Rondom en op het congres in Assen in 2022 zijn voor het laatst leden­vertegenwoordigers gekozen en benoemd in het hoofdbestuur, de bondsraad en de afdelingsbesturen. De toen gestarte (maximale) termijn van vier jaar voor deze functies loopt dit jaar af. In veel gevallen zijn voor deze bondsorganen dus verkiezingen aan de orde. Als het goed is, heeft u daar inmiddels iets van gemerkt. In 2014 heeft het ledencongres besloten in de statuten vast te leggen dat over al deze benoemingen een digitale ledenraadpleging moet worden gehouden.

Dat geldt niet voor de betaalde functies van bondsvoorzitter, bonds­secretaris en bondspenningmeester. Zoals de statuten voorschrijven is voor deze functies een kandi­daatstellings­commissie in het leven geroepen, bestaande uit twee leden van het onbezoldigde hoofdbestuur (Geert Roeloffs en Ali Yentür) en drie leden van de bondsraad (Rob Kokkeler, Ronald Heesbeen en Marielle Spruijt). Oud-bonds­voorzitter en NPB-erelid Hans van Duijn is bereid gevonden de gesprekken met kandidaten in goede banen te leiden als technisch voor­zitter.

Het is de bedoeling dat de vijf leden van de commissie uiteindelijk voor elke functie bij voorkeur een of meer geschikte kandidaten aan het hoofd­bestuur presenteren. Het HB kiest vervolgens per functie de kandidaat die in hun ogen het meest geschikt is en legt die persoon in een bindende voor­dracht aan het ledencongres voor.

Dat bindende karakter wil niet zeggen dat het congres geen andere keuze meer heeft. Als genoeg leden vinden dat de wervings- en selectieprocedure niet zorg­vuldig doorlopen is, kan een congres de voordracht niet-bindend verklaren en daardoor een benoeming (vooralsnog) beletten. De procedure moet dan volgens de statuten helemaal opnieuw doorlopen worden, waarna uiteraard ook weer dezelfde kandidaat uit de bus kan komen.

Het bovenstaande maakt iets duidelijk waarover de laatste jaren steeds meer verwarring is ontstaan: de algemene ledenvergadering oftewel het leden­congres is de hoogste macht binnen de NPB. Het is een wettelijke verplichting van elke vereniging om zichzelf zo te organiseren dat de leden het beleid op hoofdlijnen bepalen en ook het bestuur kiezen dat het beleid in de dagelijkse praktijk ten uitvoer brengt – en daar verantwoording voor aflegt aan de leden. Dat is niet meer dan logisch, aangezien de leden het geld aan­leveren waarop de vereniging draait.

Tot 2022 gaf de NPB op geheel eigen wijze invulling aan de wettelijke ver­plichting een algemene leden­vergadering te organiseren. De bond deed dat volgens de statuten uit die periode door eens in de drie à vier jaar een twee­daags ledencongres te organiseren. In de tussen­liggende jaren stond het doen en laten van het bestuur onder toezicht van de bonds­raad. Net als het congres is de bondsraad een groep vertegen­woordigers van de leden, maar vanuit democratisch oogpunt op twee punten wezenlijk anders.

Ten eerste telt de bondsraad veel minder vertegenwoordigers van de leden dan een congres (ALV maximaal 130; bondsraad maximaal 26). Ten tweede heeft de bondsraad niet de macht om het bestuur via het aan­nemen van congres­voorstellen beleidskeuzes voor te schrijven. Die macht heeft in principe alleen het ledencongres. In principe, want tot op heden is in de statuten geregeld dat de bondsraad in de periode tussen twee ALV’s in een zekere macht heeft om op te treden als een waarnemend congres. Het gaat dan vooral om de bekrachtiging van de volgende zes voorgenomen besluiten van het hoofd­bestuur.

• De jaarlijkse begroting van de bond;
• Het algemene jaarverslag van de bond;
• Het financiële verslag van de bond;
• Veranderingen in de contributie van de leden;
• De inzet van de NPB bij cao-onderhandelingen;
• Het al dan niet akkoord gaan (als NPB) met het resultaat van deze onderhandelingen.

Al minstens vijftien jaar bestaat er binnen de bond onvrede over de hierboven geschetste opzet van de leden­democratie. Tijdens het ledencongres van 2022 koos de NPB ervoor de ledendemocratie een serieuze impuls te geven. In Assen werd besloten om als vereniging voortaan ‘gewoon’ elk jaar minstens één landelijke ALV te organiseren.

In theorie was dat een flinke verbetering van de democratische besluitvorming binnen de NPB. Praktisch vielen de gevolgen tegen. Bestuurlijke prioriteit had in die jaren een project dat in 2019/2020 van start was gegaan: het streven om de vier politiebonden in Nederland (NPB, ACP, ANPV en Equipe) samen te voegen tot één organisatie. In de schaduw van dit fusieproject (‘geïntensiveerde samen­werking’) kwam het inhoudelijk waar­maken van meer leden­democratie binnen de NPB tijdens de extra leden­congressen niet van de grond. Waarom zou je immers die moeite doen als er binnenkort een hele nieuwe organisatie­vorm van start gaat?

Eind 2023/begin 2024 werd duidelijk dat het toch niet ging lukken om op afzienbare termijn tot één nationale vakbondsorganisatie te komen. De ANPV nam wel het initiatief om met de NPB een fusie aan te gaan.

In de nasleep van de mislukte fusie­ bleek het de NPB moeite te kosten om zijn bestuurlijke zelf­standigheid en eigen identiteit als vakbond terug te vinden. In de praktijk was het bestuur steeds meer ‘zaken gaan doen’ met de bondsraad, waar­door allerlei belangrijke besluiten buiten de jaarlijkse algemene leden­vergadering werden gehouden.

In 2024 en 2025 ontstond vanuit het bestuur het vernieuwingsproject NPB 2030. In die jaren werden onder die noemer meerdere keren vertegen­woordigers van het bestuur, de bonds­raad, de afdelingen en de werk­organisatie bijeengebracht om samen te brainstormen. Centraal stond dan telkens de vraag: op welke punten zou de NPB organisatorische, bestuurlijke en culturele verbeteringen moeten/­kunnen doorvoeren om de kwaliteit van het bestuur, de ledendemocratie en de werk­organisatie in de nabije toekomst te garanderen?