­

Maike: 'Voor mij persoonlijk begon het eigenlijk al een stap eerder. Weten­schappe­lijke onderzoeken laten al veel langer zien dat discriminatie en uit­sluiting binnen de politie bestaan. Maar wat mij opviel, was dat de discussie telkens terugviel op één persoon, één conflict. Toen Fatima Aboulouafa zich bijvoorbeeld uitsprak op social media, was er aandacht. Maar daarna werd al snel geconclu­deerd dat het vooral ging om mensen die met elkaar in de clinch lagen. Terwijl zij een structureel probleem aankaartte.'

Elga: 'Ik kom wat later in beeld, na de documentaire. Toen gaf Johan van Rens­woude, landelijk coördinator, aan dat hij dit probleem wilde aanpakken. Ik heb hem toen benaderd of ik vanuit onderzoek iets kon betekenen. Hij koppelde Maike en mij uiteindelijk aan elkaar.'

Maike: 'Voor mij was het ook een bewuste keuze om dit samen op te pakken. En er was toch al de wens om meer samen te werken tussen de Politieacademie en de eenheden. Dit onderwerp leende zich daar heel goed voor.'

Maike: 'De aantallen meldingen zijn gewoon ontzettend moeilijk te achter­halen. Omdat ze op allerlei manieren binnenkomen en niet worden vast­gelegd. Meldingen kunnen binnen­komen bij een teamchef, een vertrouwens­persoon, een intern onder­zoeker. En dat wordt nergens centraal geregistreerd. Zelfs als je kijkt naar vastgelegde dossiers van interne onderzoeken, is dat niet met één druk op de knop te verzamelen.'

Elga: 'En als je die cijfers wel zou hebben, weet je nog niet waar het over gaat. Wat de één ervaart als uitsluiting, ervaart de ander niet. Dat is gewoon heel persoonlijk. Dan vraagt een onderzoek ook om goede, diepgaande gesprekken in plaats van tabellen en figuren. Daarom hebben we ook direct al die weg gekozen en zijn we met de betreffende melders aan tafel gegaan. En met de mensen eromheen zoals leidinggevenden, vertrouwenspersonen en dergelijke.’

Maike: 'Ons uitgangspunt was: het gebeurt! En dan brengt het nogmaals aantonen met onderzoek je niet veel verder. Als je dat accepteert, verschuift de vraag: hoe handelt de organisatie dan en hoe kan dat beter? Dat is waar wij ons op hebben gericht.'

Maike: 'We hebben op een gegeven moment naar elkaar uitgesproken dat de naïviteit er wel af was. Niet dat we naïef waren begonnen, want we hadden wel een idee wat er in de praktijk speelt. Toch word je keer op keer geraakt door de verhalen. Je kunt heel abstract iets vertellen over dis­criminatie, maar als iemand zijn persoonlijke verhaal vertelt, raakt dat altijd. Ook al is het verhaal op zich niet nieuw.'

Elga: 'Wat ons ook verraste, was de breedte. We begonnen met de verhalen uit De Blauwe Familie in het achterhoofd. Maar de mensen die zich meldden, brachten veel meer thema's en vormen van uitsluiting mee dan we aan de voorkant hadden verwacht. Het bleek dat mensen zich vooral herkenden in het gevoel alleen te staan binnen de organisatie. Tijdens re-integratie na ziekte, in een loop­baandiscussie. Niet alleen het incident zelf, maar vooral die ervaring van: er is niemand die me bijstaat, die naast me staat.'

Maike: ‘En natuurlijk dat grote blauwe hart. Iedereen die we spraken - ook de mensen die heel lelijke dingen hadden meegemaakt - wilde uiteindelijk maar één ding: gewoon weer aan het werk. Zelfs mensen die waren weggegaan, wilden vaak nog terug. Dat het blauwe hart ondanks alles nog zo sterk klopt, raakt me misschien nog het meest.'

Maike: 'Ze worstelen. Niet alleen op het moment van melden, ook erna. Het moment dat de zaak 'opgelost' lijkt, maar het team nog steeds moet functioneren. De hulptroepen zijn vertrokken, de melder blijft achter in dezelfde dynamiek. En sommige leidinggevenden gaven aan dat een melding die via triage naar een formeel traject gaat, voelt als iets wat hen uit handen wordt genomen. Ze spelen geen rol meer, terwijl ze wel met de nasleep verder moeten.'

Elga: 'Het gaat ook heel erg over hun eigen handelen. Dat je met iemand aan tafel zit, betekent niet dat iemand zich ook gezien en gehoord voelt. Ze geven aan dat ze in de praktijk niet altijd goed weten hoe ze ermee om moeten gaan. Niet dat ze dat niet willen, maar ze voelen dat ze de capaciteiten missen. En ze missen de onder­steuning om op de juiste manier verder te gaan. Ook zij voelen zich alleen staan.’

Maike: 'Dat niet alleen het gedrag zelf bepalend is voor hoe iemand de situatie ervaart, maar de reactie van de organisatie erop. Vervelend gedrag op de werkvloer is en blijft vervelend. Maar als er meteen een norm tegen­over wordt gezet, dan is de schade beheersbaar. Veel schadelijker zijn de zaken die onbenoemd blijven, of worden afgedaan met 'trek het je niet aan’.’

Elga: 'En wat opvalt: de opvolging na een incident is nogal willekeurig. Het maakt uit waar een melding binnen­komt en bij wie. Dat betekent dat je als melder heel erg afhankelijk bent van waar je je op dat betreffende moment bevindt in de organi­satie. Dat zou natuurlijk niet moeten mogen.’

Maike: ‘Ongeacht bij wie je meldt, zou je dezelfde zorgvuldige opvolging mogen verwachten. Inmiddels is er wel beleid: meldingen en vermoedens moeten altijd in triage worden besproken. Daarvoor is een aanpak opgezet.’

Elga: ‘Maar zo’n melding zegt nog niets over wat er daarna voor de melder verandert. Een van de conclusies is dan ook om structureel aandacht te hebben voor herstel in de opvolging van een melding. Dat kan gaan om herstel van de relatie tussen collega’s die weer samen verder moeten werken. Maar ook over het leren van de situatie en aanpakken van onderliggende problemen. Dus dat er een gedegen en structurele aanpak komt, is essentieel.’