NPB-ENQUÊte
Politie-inzet tijdens jaarwisseling 2025/2026
NPB-voorzitter Nine Kooiman liep tijdens de jaarwisseling een dienst mee met collega Rob Kokkeler in Amsterdam.
Om het criminele gebruik van explosieven in Nederland tegen te gaan moet de pakkans van (potentiële) daders flink omhoog en ook de kans dat ze snel een rechtvaardige straf krijgen opgelegd. Dat stellen 250 NPB-leden die tijdens de jaarwisseling 2025-2026 aan het werk waren en op verzoek van de bond achteraf een enquête invulden over hun ervaringen.
Zij constateren ook dat de uitrusting en bewapening van de politie bij confrontaties met groepen geweldplegers nog niet (in alle gevallen) optimaal is. Tegelijkertijd zijn deze ‘veldslagen’ volgens hen succesvol terug te dringen door meer te investeren in gerichte bestuurlijk-preventieve handhavings- en opsporingsacties.
Werken tijdens de jaarwisseling
Van de 250 ondervraagde collega’s had tachtig procent rondom de jaarwisseling een dienst gedraaid tussen de 8 en 12 uur. Vijftien procent had meer dan 12 uur achter elkaar gewerkt, onder wie een aantal collega’s die 15 uur aan één stuk in touw waren (‘niet gepland maar onvermijdelijk’).
Praktijkvoorbeeld
‘Ik had nachtdiensten op 29 en 30 december en kwam op oudejaarsdag ’s ochtends om 07:00 uur uit de nacht. Vervolgens werd ik dezelfde dag weer om 17:00 uur verwacht aan het team, voor de lange nachtdienst. Dit maakte dus dat ik om 16:00 uur alweer moest vertrekken van huis en op nieuwjaarsdag rond 06:00 uur weer thuis was. Vervolgens na een vrije dag en omschakelen na nachten (slecht slapen), gelijk weer twee vroege diensten.’
De helft van de ondervraagden (48 procent) was ingezet in de noodhulp/surveillance, 14 procent als lid van de Mobiele Eenheid (ME). Zes procent was aan de slag geweest als wijkagent en vier procent als rechercheur.
Geweld/agressie door burgers
Van de 250 ondervraagde collega’s vertelde ruim de helft (55 procent) tijdens hun jaarwisselingsdienst te zijn geconfronteerd met geweld/agressie door burgers. Deze ervaringen pakten vaak heftiger uit dan verwacht: voor 24 procent gold dat in de helft van de gevallen en voor 25 procent in de meeste gevallen. Driekwart van de respondenten (73 procent) meldde dat de agressie in de meeste gevallen bestond uit vuurwerk gooien.
Praktijkvoorbeeld
‘Wat mij betreft hadden we eerder moeten inzetten in wijken op 31 december. Nu hebben we in een wijk gewacht tot half 12 om een statement te maken, terwijl er al vanaf 18 uur op elke opvallende bus werd geschoten met vuurwerk. Direct de wijk in, arrestanten maken als dat niet anders kan, maar in het kader van de openbare orde leegvegen. Daarmee maak je als politie een statement dat het niet wordt geaccepteerd.’
Van de 250 ondervraagde collega’s hadden er (gelukkig) slechts vijf fysieke verwondingen opgelopen bij confrontaties met vuurwerkgeweld. Het ging daarbij om gehoorproblemen, een of meer blauwe plekken, een gescheurde pees in een pink, een vleeswond (blauwe plek in combinatie met kneuzing) en rookinhalatie bij een aangestoken woningbrand.
(Gehoor)bescherming
Het was de werkgever gelukt om tijdens de jaarwisseling 2025/2026 in ieder geval de ME en een selectie aan andere medewerkers te voorzien van extra sterke gehoorbescherming van het merk Invisio. Ongetwijfeld mede daardoor was ruim twee derde van de respondenten goed (59 procent) tot zeer goed (9 procent) te spreken over hun gehoorbescherming. Nog altijd een vijfde (18 procent) was daarover aanzienlijk minder te spreken.
Mentale belasting
De mentale belasting van de jaarwisselingsdienst vond de helft van de collega’s (48 procent) zwaarder (33 procent) of veel zwaarder (15 procent) dan een ‘normale’ politie- of ME-dienst. Een derde (35 procent) vond de mentale belasting vergelijkbaar met hun werk onder ‘normale’ omstandigheden. Een verschil dat ongetwijfeld zal samenhangen met het werkgebied (zie verderop).
Extra geweldsmiddelen
Van de ondervraagde collega’s hadden er 32 tijdens hun jaarwisselingsdienst nieuwe geweldsmiddelen ter beschikking. In driekwart van de gevallen (78 procent) ging het om een grotere bus pepperspray (kan over een langere afstand sproeien) en in 16 procent van de gevallen om een waterwerper met traangas. De grotere bus met pepperspray werd op basis van hun eerste ervaringen door 40 procent van de respondenten ervaren als een duidelijke bron van extra bescherming.
Optimale veiligheid
Ook na de invoering van het verbod op consumentenvuurwerk zal het oplopen van letsel door (illegaal) vuurwerk en andere explosieven een risicofactor blijven voor politiemensen. De NPB vroeg deelnemers aan de enquête welke concrete stappen het korps en/of de politiek volgens hen nog kunnen zetten om de veiligheid van politiemensen op dat gebied (verder) te verbeteren. Hieronder de vijf meest gegeven antwoorden.
- Het eerder inzetten van meer personeel voor gerichte preventief-bestuurlijke handhaving en opsporing vooraf – vroegsignalering, instellen vuurwerkteams, preventief fouilleren, huisarrest opleggen, samenscholingsverbod afkondigen.
- Het mogelijk maken van de inzet van extra afschrikwekkende langere-afstandswapens tegen groepen geweldplegers – rubber kogels, beanbags, paintballgeweren (lichtgevende verf), waterkanonnen met toegevoegd traangas.
- Het realiseren van een snelle en rechtvaardige bestraffing van geweld (al dan niet met explosieven) tegen hulpverleners – bijvoorbeeld door de inzet van aanhoudingseenheden en/of verkenningsteams en/of drones.
- Het realiseren van Europese wet- en regelgeving op vuurwerk/explosievengebied. Dit gaat niet stoppen zolang illegaal vuurwerk net over de grens vrij verkrijgbaar is.
- Het beschikbaar stellen van optimale (gehoor)bescherming en brandwerende kleding voor alle politiemensen die op dat gebied risico’s lopen. De nieuwe gehoorbescherming van Invisio bleek een verademing en moet snel breed worden uitgerold.
Download
tekst: Dick Harte | foto: NPB en Shutterstock