Politie Zorgpolis
Rust begint niet pas in bed

Nachtdiensten, vroege diensten en een hoofd dat na het werk nog volop ‘aan’ staat: voor politiemensen is een goede nachtrust geen vanzelfsprekendheid. In een interactieve workshop over slaap, stress en herstel kregen zij op 8 september in Baarn praktische handvatten. De politievakbonden organiseerden de bijeenkomst in opdracht van de Politie Zorgpolis (PZP).
Een nachtdienst vraagt iets anders van je lichaam dan een vroege dienst. En na een intensieve werkdag staat de knop niet meteen om.
Over die spanning tussen rooster en rust ging de workshop van Barbara Mulder, somnoloog, A&O-psycholoog en trainer. Ze is oprichter van Slaapmakend & Balansmakend. Barbara wisselde uitleg af met voorbeelden uit de praktijk. De deelnemers luisterden, maar stelden vooral veel vragen en deelden hun eigen ervaringen.
Uit de actiestand
Alert zijn, snel schakelen, voorbereid zijn op wat er kan gebeuren: het hoort bij het vak. Maar die actiestand verdwijnt niet vanzelf zodra de dienst erop zit.
Daarom is de overgang van werk naar rust belangrijk. Herstel begint niet pas als je in bed stapt. Ook overdag kun je lichaam en hoofd tot rust laten komen: even naar buiten, een rustige wandeling, bewust vertragen of gewoon een moment waarop niets hoeft.
Rust is niet hetzelfde als slapen. Maar wie overdag ruimte maakt voor herstel, komt later makkelijker tot rust.

Tobmomentje
Je ligt eindelijk in bed en juist dan begint je hoofd. Een incident, een gesprek op het werk, iets wat thuis speelt, wat er morgen nog moet gebeuren. Overdag is er geen tijd voor. Zodra het stil wordt, melden de gedachten zich.
Een praktische tip uit de workshop is het zogenoemde tobmomentje. Plan overdag bewust een moment om stil te staan bij wat je bezighoudt. Waar maak je je zorgen over? Waar heb je invloed op, en wat kun je daarmee? Wie daar eerder op de dag aandacht aan besteedt, geeft de gedachten een plek. Daarna rond je het tobmomentje bewust af en verleg je je aandacht. Zo wordt je bed niet de plek waar alle zorgen en to-do’s samenkomen.
Maatwerk
Voor wie in wisselende diensten werkt, is een vast slaapritme vaak niet haalbaar. Bij een vroege dienst gaat de wekker soms midden in de nacht. Een nachtdienst draait het dag-nachtritme juist om. Veel vragen in de workshop gingen daarover. Wanneer is het ideale tijdstip om naar bed te gaan? Is het verstandig om vóór een nachtdienst extra slaap te pakken? En hoe schakel je na een reeks nachtdiensten weer terug?
Eén aanpak die voor iedereen werkt, bestaat niet. Slaap en herstel zijn persoonlijk en hangen onder meer af van je rooster, je leefstijl en hoe je lichaam reageert op wisselende werktijden. Wel helpt het om vooruit te kijken naar je rooster en je slaap zoveel mogelijk af te stemmen op de diensten die eraan komen.
Licht als signaal
Licht speelt daarbij een grote rol. De biologische klok gebruikt licht als signaal voor het slaap-waakritme. Dat maakt nachtdiensten extra zwaar: je werkt ’s nachts terwijl je lichaam wil slapen en probeert daarna overdag te rusten. Fel daglicht na een nachtdienst vertelt je lichaam dat de dag begint. Handig als je wakker wilt blijven, minder handig als je wilt gaan slapen. Wie na een nachtdienst naar bed gaat, kan er daarom baat bij hebben fel licht en drukte zoveel mogelijk te beperken en de overgang naar rust bewust te maken.
Herkenning
Goed slapen gaat over meer dan het aantal uren in bed. Wat je vóór, tijdens en na je dienst doet, telt ook mee. Een moment van rust, bewust omgaan met licht, aandacht voor wat er in je hoofd speelt en een goede overgang van werk naar privé: het hoort allemaal bij herstel.
De vele vragen en reacties lieten zien hoe herkenbaar het onderwerp is. Er was ruimte voor praktische vragen, voor ervaringen uit de dagelijkse praktijk en ook voor humor.
Vier tips voor beter herstel
- Maak je slaapkamer zo rustig mogelijk. Een donkere, koele en stille omgeving helpt, zeker als je na een nachtdienst overdag gaat slapen.
- Neem de tijd om af te schakelen. Ga na een intensieve dienst niet direct van de actiestand naar slapen. Een rustige overgang helpt.
- Kijk uit met cafeïne laat in je dienst. Cafeïne werkt langer door dan je denkt en kan het inslapen bemoeilijken.
- Luister naar je eigen ritme. Niet iedereen reageert hetzelfde op wisselende diensten. Kijk wat bij jou werkt en let op wat je lichaam aangeeft.

Ook in jouw eenheid
De workshop kan ook in andere eenheden worden georganiseerd. Wie daar belangstelling voor heeft, kan contact opnemen met de Politie Zorgpolis (PZP) of met de NPB.

tekst: PZP | foto's: Shutterstock